معرفي اصطلاحات مربوط به چراغ ها و پروژکتورها

  • آستانه افزايش کم: يك نوع طبقهبندي چراغها است كه آستانه افزايش ايجادشده توسط آنها كوچكتر يا مساوي 15 درصد است.
  • آستانه افزايش متوسط: يك نوع طبقهبندي چراغها است كه آستانه افزايش ايجاد شده توسط آنها بين 15 و 30 درصد است.
  • آلودگي نوري (Light Pollution): نورهاي مصنوعي که در زمان يا مکان نامناسب از استاندار خود خارج شده و با کيفيت نامطلوب محيط زيست و آسمان شب را آزاردهنده و آلوده مي‌سازند.
  • آمپر: واحد شدت جريان مصرفي يک دستگاه الکتريکي، همچنين ميلي‌آمپر (mA) معادل يک هزارم آمپر مي‌باشد. دقت نماييد که بر روي درايورهاي LED معمولاً دو شدت جريان ذکر مي‌شود که يکي مربوط به جريان مصرفي از برق شهر مي‌باشد که معمولاً با mA AC مشخص مي‌شود و ديگري شدت جريان مصرفي توسط LED مي‌باشد که با mA DC مشخص مي‌شود. اگر بر روي لامپ يا هر وسيله ديگر تنها يک شدت جريان ذکر شده منظور همان جريان مصرفي از برق شهر است. مقدار جريان را مي توان از تقسيم توان چراغ بر ولتاژ آن محاسبه کرد :I (a) = P(w)/V(v)
  • ال اي دي (LED): مخفف عبارتي است که ترجمه آن “ديود منتشر‌کننده نور” است. يک قطعه نيمه‌هادي است که در اثر عبور جريان الکتريکي از خود نور ساطع مي‌کند. از آنجا که طيف نوري ساطع شده از LED نور ماوراء بنفش و مادون قرمز ندارد، راندمان بالاتري از لامپ‌هاي رشته‌اي و لامپ کم‌مصرف دارد.
  • انديس نمود رنگ (Color Rendering Index): يک سيستم بين المللي که براي ارزيابي توانايي چراغ و پروژکتور در ارائه رنگ اشيا استفاده مي شود. هرچه CRI بالاتر باشد (بر اساس مقياس 0 تا 100) ، رنگ غني تر به نظر مي رسد. رتبه بندي CRI لامپ هاي مختلف ممکن است مقايسه شود ، اما مقايسه عددي فقط در صورت نزديک بودن دماي رنگ لامپ ها معتبر است. تفاوتهاي CRI بين لامپها معمولاً قابل توجه نيستند (براي چشم قابل مشاهده است) ، مگر اينکه تفاوت بيشتر از 3-5 باشد.
  • بازده الکتريکي: يا راندمان عبارت است از ميزان توان خروجي به توان ورودي آن وسيله برقي. اين بازده عددي کوچک‌تر از يک مي‌باشد وليکن اکثراً به‌صورت درصد بيان مي‌شود. اين مشخصه در لامپ‌هاي امروزي مابين ?? الي ?? درصد متغير است.
  • بالاست (Ballast): قطعه‌اي که ولتاژ برق شهر را براي لامپ گازي قابل استفاده مي‌نمايد. اين بالاست‌ها براي لامپ‌هاي مهتابي قديمي از نوع مغناطيسي بودند و به آن‌ها چوک (يا چُک) مي‌گفتند. در نسل بعد با استفاده از قطعات الکترونيکي ساخته شدند و به آن‌ها بالاست الکترونيکي گفته مي‌شد. امروزه لامپ‌هاي LED نيازي به بالاست ندارند و داراي درايور مي‌باشند.
  • پروژکتور: يک نوع چراغ که با استفاده از رفلکتور شدت نور را در يک زاويه ثابت افزايش مي دهد.
  • توزيع نور، عبارت است از توزيع شدت نور خروجي از يك چراغ در جهات مختلف فضا.
  • حداقل شدت روشنايي متوسط: عبارت است از ميزان روشنايي متوسطي كه در يك ترتيب نصب و در كليه شرايط بايد حاصل شود كه مقدار آن برابر با حاصل ضرب شدت روشنايي اوليه در ضريب نگهداري و از اين پس با عبارت شدت روشنايي متوسط عنوان ميشود.
  • ولتاژ نامي: ولتاژ يا ولتاژهايي است كه توسط سازنده براي چراغ تعيين شده است.
  • حداقل حفاظت در مقابل ورود قطرات آب: چراغهايي كه در سيستم روشنايي معابر به كار ميروند بايد از حداقل درجه حفاظت 3 (3(Ipx برخوردار باشند.
  • حداکثر دماي نامي محيط: حداكثر دمايي است كه شرايط كار عادي چراغ در آن ميتواند حفظ شود و توسط سازنده تعيين ميشود.
  • حفاظت در مقابل خوردگي: چراغهاي مورد استفاده در معابر و در محلهايي با رطوبت زياد، بايد مقاومت كافي در مقابل خوردگي را دارا باشند. محفظه بيروني چراغ هميشه بيش از قسمت داخلي آن در معرض خوردگي قرار دارد. موادي كه مقاومت كافي در مقابل خوردگي دارند و بهتر است از آنها در ساخت چراغ استفاده شود عبارتند از:

    1ـ مس و برنز، يا برنج كه بيش از 80 درصد مس داشته باشد.

    2ـ فواد زنگ نزن

    3ـ آلومينيوم (ورق، تزريقي يا ريختهگري شده) يا روي دايكاست (تزريقي تحت فشار)

    4ـ آهن ريختهگري يا چكشخوار (نرم) با ضخامت حداقل 2/3 ميليمتر كه داراي پوششي از روي به ضخامت حداقل 05/0 ميليمتر روي سطح خارجي آن باشد.

    5ـ ورق فوادي با پوشش روي به ضخامت حداقل 02/0 ميليمتر.

     6ـ مواد پليمري و پاستيكي.

  • وات نامي: تعداد و قدرت نامي امپهايي است كه چراغ براي آن طراحي شده است
  • ضريب نگهداري چراغ: نسبت شار نوري خروجي از چراغ پس از گذشت زماني مشخص به شار نوري خروجي اوليه ضريب نگهداري چراغ نام دارد.
  • ضريب بهره روشنايي چراغ (Cu): به دايل مختلف تمام شار نوري توليدشده توسط چراغ به محل استفاده تابش نميكند. ضريب بهره روشنايي چراغ بيان كننده نسبتي است از شار نوري عملي چراغ به شار نامي آن. عوامل متعددي روي بهرهروشنايي چراغ موثراند، خصوصيات فني و جنس چراغ، جذب نور در داخل كاسه چراغ، ضريب انعكاس سطوح مكان كاربرد چراغ و ارتفاع طراحي، مهمترين آنها هستند. به طور عملياتي اين ضريب هرگز به يك نميرسد.
  • درجه حفاظت چراغ (IP): براي نشان دادن ميزان حفاظت چراغ در برابر نفوذ اشياء خارجي (نظير گرد و غبار و حشرات) و آب (نفوذ رطوبت يا پاشش آب) از درجه حفاظت استفاده ميشود. عائم نشان دهنده درجه حفاظت از دو حرف IP كه به دنبال آن دو رقم قرار ميگيرد، تشكيل ميشود، رقم اول بيانگر درجه حفاظت اشخاص و رقم دوم بيانگر درجه حفاظت در مقابل ورود قطرات آب به داخل چراغ است. درجه حفاظت چراغها از نظر نفوذ رطوبت و غبار مطابق با استاندارد شماره 2868 ايران يا 529 IEC طبقه بندي مي شوند.
  • خيرگي: عامل كاهش تمايز ميان اشياء و زمينه آنها (سطح زمين) است و در واقع تراكم نور سطح شيء و زمين را به يكديگر نزديك ميكند. در شرايطي كه خيرگي به آن حد برسد كه شيء قابل تشخيص نبوده و ديده نشود، خيرگي مطلق ايجاد ميگردد. در اين صورت درصدي كه مقدار درخشندگي زمينه شيء (سطح زمين) بايد افزايش يابد تا شيء بتواند ديده شود آستانه افزايش نام دارد. آستانه افزايش بستگي به توزيع نور چراغ، درخشندگي سطح زمين، آرايش نصب و محل ناظر دارد. بنابراين خيرگي با تنظيم آستانه افزايش قابل كنترل است.
  • درخشندگي متوسط: مقدار متوسط درخشندگي كه از روي سطح مشخصي از معبر به چشم ناظري كه در نقطه مشخصي قرار دارد ميرسد، درخشندگي متوسط نام دارد.
  • دماي رنگ(Colour Temperature): به دماي نور برحسب کلوين (Kelvin) اطلاق مي‌شود. به عنوان مثال:
    • نور شمع در حدود ???? کلوين
    • نور لامپ رشته اي ???? کلوين
    • نور طبيعي ???? کلوين
    • نور مهتابي ???? کلوين
  • ديمر: وسيله‌اي براي کاهش نور لامپ از طريق کم کردن توان ورودي به لامپ.
  • ديود: يک قطعه نيمه‌هادي دو پايه که جريان الکتريکي را از يک طرف عبور مي‌دهد.
  • راندمان چراغ: نسبت كل شار نوري خارج شده از چراغ به شار نوري توليد شده توسط امپ داخل چراغ را راندمان چراغ گويند. راندمان چراغ نبايد از 55/0 كمتر باشد.
  • رفلکتور: بخشي آيينه مانند از اپتيک لامپ و چراغ که نور را به سمت دلخواه پرتاب مي‌نمايد. جنس اين بخش معمولاً از آلومينيوم يا پلاستيک با پوشش مخصوص بازتابش مي‌باشد.
  • زاويه پرتو چراغ (Beam Angle): زاويه پرتوي نور مخروطي شکل خروجي از لامپ و پروژکتورها
  • شار روشنايي اوليه لامپ: شار روشنايي اوليه لامپ، عبارت است از مقدار شار نوري لامپ كه پس از صد ساعت كار لامپ تحت شرايط آزمايشي حاصل شود.
  • شدت روشنايي اوليه: مقدار روشنايي حاصله در يك ترتيب نصب با فرض استفاده از چراغهاي نو و تميز و امپهايي كه شار اوليه خود را توليد ميكنند، شدت روشنايي اوليه ناميده ميشود.
  • ضريب نگهداري چراغ: نسبت شار نور خروجي از چراغ پس از گذشت زماني مشخص به شار نوري خروجي اوليه از چراغ، ضريب نگهداري چراغ نام دارد.
  • ضريب نگهداري شار لامپ: عبارت است از نسبتي از شار اوليه لامپ كه پس از گذشت زماني مشخص توسط لامپ توليد ميشود.
  • ضريب نگهداري: حاصل ضرب ضريب نگهداري چراغ و ضريب نگهداري شار امپ، ضريب نگهداري ناميده ميشود.
  • ضريب يکنواختي: عبارت است از نسبت شدت روشنايي حداقل به شدت روشنايي حداكثر در يك سطح مشخص از معبر
  • ضريب يکنواختي طولي: عبارتست از نسبت شدت روشنايي حداقل به شدت روشنايي حداكثر در يك خط طولي مشخص از معبر و به صورت Emin/Emax است.
  • کاندلا (Candela):واحد اندازه‌گيري شدت نور. شدت نور ميزان نور ساطع شده از يک لامپ در يک جهت به‌خصوص است. اين پارامتر در زمان طراحي نرم‌افزاري روشنايي بسيار کاربرد دارد.
  • کلوين (Kelvin): يک واحد اندازه گيري دما
  • کيلووات ساعت (kWh): اندازه گيري استاندارد انرژي الکتريکي و واحد صورتحساب رايج توسط شرکت هاي برق براي محاسبه مقدار برق مصرفي مشترکين. يک لامپ 100 واتي که به مدت 10 ساعت کار مي کند ، 1000 وات ساعت يا يک کيلووات ساعت مصرف مي کند. اگر هزينه برق 20 تومان براي هر کيلووات ساعت باشد، هزينه برق براي 30 ساعت کار يک چراغ 100 واتي (3 کيلووات مصرف برق) 60 تومان خواهد بود.
  • لامپ کم‌مصرف: نسل پيشرفته لامپ فلورسنت که بازده نوري آن چند برابر لامپ رشته‌اي بود.
  • لامپ فوق کم‌مصرف: اصطلاحي که بعضاً در بازار به لامپ و چراغ هاي LED نسبت داده مي‌شود.
  • لامپ هالوژن: نوعي لامپ رشته‌اي که در آن از گازهاي به‌خصوصي استفاده مي‌شود و به زيبايي معروف بودند. امروزه به لامپ‌هاي LED که از لحاظ ظاهري و سرپيچ شبيه اين لامپ هستند لامپ LED هالوژني مي‌گويند.
  • لامپ فلورسنت: لامپ‌هاي تخليه در بخار جيوه که خانواده اصلي لامپ مهتابي و کم‌مصرف مي‌باشند.
  • لامپ بخار سديم: لامپ‌هاي استفاده شده در خيابان‌ها و جاده‌ها. اين لامپ‌ها بسيار پر نور و ارزان هستند وليکن از لحاظ فاکتورهاي کيفيت نور در پايين‌ترين رده قرار دارند.
  • لامپ رشته‌اي (Incandescent): اختراع اديسون، لامپي که با گرم شدن رشته‌اي فلزي نور توليد مي‌کند. به دليل روش توليد نور اين لامپ، به آن لامپ التهابي نيز مي‌گويند (رشته داخل لامپ تا حد التهاب گرم مي‌شود و نور سفيد توليد مي‌کند). همچنين به دليل استفاده از فلز تنگستن در رشته مذکور، نام لامپ تنگستني نيز براي آن کاربرد دارد.
  • لنز(Lens): يکي از بخش‌هاي اپتيکال لامپ و چراغ براي شکل دادن به نور خروجي. لنز از ماده شفاف مانند شيشه و پلاستيک‌هاي مخصوص ساخته مي‌شود و لنز ساخته شده از مواد مرغوب نور را تجزيه نمي‌نمايد.
  • لومن (Lumens): معياري براي اندازه گيري شار نور يا مقدار نوري که از يک منبع ساطع مي شود. به عنوان مثال ، يک شمع حدود 12 لومن فراهم مي کند. يک لامپ رشته اي 60 وات حدود 840 لومن فراهم مي کند.
  • لومن پرتو(Beam Lumens): مجموع لومن نور که در زاويه پرتو چراغ و پروژکتور وجود دارد.
  • لوکس (Lux): يک واحد براي روشنايي يا نوري که روي سطح مي افتد. يک لوکس برابر با يک لومن در هر متر مربع است.
  • مقاومت کاتد (Cathode Resistance): مقاومت کاتد در لامپ هاي فلورسنت. معمولا قبل از روشن شدن لامپ (Rc) يا “گرم” و بعد از روشن شدن لامپ (Rh) ، “سرد” اندازه گيري مي شود. نسبت مقاومت حالت گرم به مقاومت حالت سرد نيز اندازه گيري مي شود (Rh / Rc).
  • نور سفيد سرد: اصطلاحي که براي نشان دادن دماي رنگ حدود 4100 کلوين استفاده مي شود.
  • نور سياه (Black Light): اصطلاحي مشهور که به منابع نوري اشاره دارد که در نزديکي ماوراء بنفش قرار داشته ( طول موج 320 تا 400 نانو متر) و داراي نور مرئي کمي هستند.

منبع : Glossary of Lighting