لوگوی فانا

تلفن تماس: ۰۳۱ ۳۳ ۹۳ ۲۳ ۰۷

صفحه اصلی/برچسب: آلودگی نوری

آلودگی نوری

آلودگی نوری (Light pollution)  نوعی آلودگی است که به روشن شدن بیش از حد یک محیط بر اثر نورهای مصنوعی (منابعی مانند لامپ، پروژکتور و …)گفته می‌شود. از اثرات منفی آلودگی نوری می توان به کم فروغ شدن (عدم مشاهده با چشم غیر مسلح) ستارگان و اجرام آسمانی اشاره کرد. همچنین این نوع از آلودگی می تواند تاثیرات منفی زیادی بر زندگی جانوران و گیاهان داشته باشد.

تعریف آلودگی نوری

شامل نورهای مصنوعی که در زمان یا مکان نامناسب از استاندارد خود خارج شده و با کیفیت نامطلوب محیط زیست و آسمان شب را آزاردهنده و آلوده می‌سازند.

آلودگی نوری یکی از اثرات جنبی زندگی صنعتی شهری و مدرن است. به‌طور ساده وقتی پرتوهای نور یک چراغ درست به سمت سوژه (می تواند یک مجسمه، دیوار، برج یا …باشد) نشانه نرفته‌است و بخشی از آن به دلیل نصب نامناسب یا استفاده از حباب پریزماتیک به آسمان می‌رود، باعث برافروختگی سیاهی آسمان، روشن شدن ناخواسته آن و آسیب به محیط زیست می‌شود.

آلودگی نوری پدیدهای است که بر اثر فعالیتهای انسانی و توسعه شهرها به وجود آمده است. از منظر علم ستاره شناسی، آلودگی نوری همان نور مصنوعی است که باعث کاهش کیفیت آسمان شبانگاه و کدر شدن یا محو شدن ستارهها و دیگر اجرام آسمانی میشود و همچنین مطالعات ستاره شناسی را نیز محدود میکند.
از منظر زیست محیطی، آلودگی نوری همان نور مصنوعی است که باعث ایجاد اختلال در چرخه نور طبیعی، تغییر در رفتار، آهنگ بیولوژیکی و عملکرد فیزیولوژیکی موجودات زنده می شود.

Light pollution

تأثیر آلودگی نوری برعملکرد فیزیولوژیکی و آهنگ بیولوژیکی

پرندگانی که در معرض آلودگی نوری قرار دارند، فعالیت و آوازخوانی را به نسبت دیگر پرندگان زودتر آغاز میکنند.
آهنگ فصلی این پرندگان دچار بینظمی میگردد و تولید مثل خود را زودتر از موعد آغاز می کنند.
مطالعاتی که بر روی خزندگان در آزمایشگاه صورت گرفته، نشان می دهد که آلودگی نوری باعث ایجاد مشکلاتی در متابولیسم، افسردگی و کاهش سیستم ایمنی این موجودات می شود.
تحقیقات آزمایشگاهی و اپیدمیولوژیکی که بر روی انسانهای ساکن در محیطهای شهری صورت گرفته نشان میدهد آلودگی نوری با برهم زدن چرخه روزانه و شبانه بدن برای سلامتی مضر است. آلودگی نوری از سه طریق میتواند به بدن انسان آسیب برساند:
1- با تحریک ساعت داخلی بدن، آلودگی نوری باعث یجاد ناهماهنگی در ریتم شب و روز بدن میشود.
2- آلودگی نوری باعث کاهش تولید هورمون ملاتونین و در ادامه کمبود ملاتونین باعث تغییر آهنگ بیولوژیکی بدن میشود که در نتیجه باعث از بین رفتن خواص ضدالتهابی، آنتی اکسیدان و آسیب به ساختارهای ایمنی،ساختارهای عصبی و ایجاد عوارض قلبی خواهد شد.
4- آلودگی نوری، باعث ایجاد ناهماهنگی در ساعت درونی بدن شده که میتواند بر کیفیت و مدت خواب تأثیرگذار باشد. کیفیت و کمیت خواب هر دو مرتبط با ساعت درونی بدن بوده که ضامن سلامتی انسان هستند.
موارد ذکر شده نه تنها جدا از هم نیستند، بلکه در میان مدت با ایجاد اختلال در ساعت درونی بدن، اهمیت مطالعات آسیب شناسی در انسان را بیشتر می کنند.

آلودگی نوری و اکوسیستم

آلودگی نوری می تواند باعث ایجاد عدم تعادل در زیست بوم ها شود. همانطور که پیشتر اشاره شد، آلودگی نوری باعث جذب برخی و دور شدن بعضی جانداران دیگر می شود.

به عنوان مثال برخی حشرات که منبع غذایی خفاش ها هستند جذب منبع نور مصنوعی میشوند.
گونه سریع خفاشها میتوانند از این فرصت استفاده کرده و حشرات را شکار کنند اما گونه دیگری از خفاشها که آهسته پرواز میکنند، نمی توانند از این فرصت استفاده کنند و با کاهش حشرات در مناطق تاریک، عملا منابع غذایی این نوع خفاش ها کاهش پیدا کرده و در نتیجه جمعیت آنها کاهش می یابد. این رقابت به خوبی علت کاهش گونه خفاشهای آهسته- پرواز را در اروپا نسبت به
گونه های سریع مشخص می کند.

تأثیر آلودگی نوری برموجودات زنده

نور طبیعی و چرخه های آن برای موجودات زنده لازم و ضروری هستند. از اینرو، آلودگی نوری باعث تغییر نور محیط میشود، یعنی منجر به تغییر در شدت و ویژگی های طیفی نور شده و چرخه نور طبیعی را به نحوی پنهان می کند. بنابراین احتمال دارد در رفتار، عملکرد فیزیولوژیکی و ریتمهای بیولوژیکی افراد اثر گذار باشد. در بلند مدت آلودگی نوری قادر است تعادل اکوسیستمها را نیز
برهم بزند.

ازمنظر رفتاری، آلودگی نوری باعث ایجاد واکنش های جاذبه- دافعه یا جهت گیری انحراف می شود. بنابراین، پستانداران کوچکی که شبانه فعالیت می کنند، وقتی در معرض نور مصنوعی قرار می گیرند، دافعه از خود نشان داده و از منبع نور فاصله می گیرند. این رفتار که ناشی از افزایش نور مصنوعی در محیط است باعث افزایش خطر شکار این موجودات می شود.

Light pollution آلودگی نوری شهری

در مقابل، حشرات، پرندگان مهاجر و دیگر موجودات که به کمک نور ستارگان مسیر خود را می یابند، جذب نور مصنوعی محیط و مسیریابی آنها با مشکل مواجه می شود. نور مصنوعی حتی می تواند مشکلات بیشتری ایجاد کند چراکه با نزدیک شدن حشرات به منبع نور مصنوعی مثل لامپ، اجزای آنها دچار سوختگی یا خشکی می شوند.

همچنین آلودگی نوری میتواند رفتارهای حرکتی و عادت های تغذیه ای موجودات را تغییر دهد. به عنوان مثال برخی از پستانداران کوچکی که در شبانگاه فعالیت می کنند، وقتی که در معرض نور مصنوعی قرار میگیرند فعالیت های حرکتی و جستوجوی غذا را محدود می کنند.

در مطالعهای که روی موش ها توسط داروین صورت گرفت، موش هایی که در معرض نور قرار داشتند نسبت به موش های دیگر ۱۵درصد تغذیه کمتری داشتند و ۴/۴گرم از وزن خود را در هر شب از دست می دادند.

راهکارهای مبارزه با آلودگی نوری

عموم مردم تصور می کنند عملی ترین راه مبارزه با آلودگی نوری، خاموشی کامل شبانه است؛ حال آن که شیوه زندگی انسانها طی هزاران سال چنان تغییر کرده که بدون روشنایی شبانه امکان پذیر نیست. از جمله راهکارهای ارایه شده برای مبارزه با افزایش آلودگی نوری، طراحی نوعی از سیستم های روشنایی است که نورشان به سمت بالامنتشر نشود. همچنین جایگزین کردن اِل ای دی های
آبی سفید با اِل ای دی هایی که طیف نوری گرمتری دارند، توصیه شده است.

اعمال قوانین سخت گیرانه تر در خصوص نورهای مصنوعی و نیز فراگیرتر شدن تردد خودروهای مستقل بدون راننده که به روشنایی خیابانی کمتری نیاز دارند از دیگر راهکارهای پیشنهادی پژوهشگران در جهت کنترل آلودگی نوری در مناطق پرجمعیت است.

در این میان، استفاده از حداقل نور مورد نیاز و خاموشی چراغ های اضافی در شب از ساده ترین راهکارهایی هستند که انجام دادنشان برای همگان امکانپذیر است. مشکل اساسی این است که ما انسانها به غلط عادت کرده ایم نور بیشتری از آنچه مورد نیازمان است استفاده کنیم؛ آن هم به شکلی که نه تنها مقرون به صرفه نیست و موجب هدررفت انرژی می شود، بلکه به محیط زیست و
نیز سلامت خودمان آسیب وارد می کند.

روش های کاهش آلودگی نوری

  • تعیین دقیق مکان قرارگیری نورافکن ها در شهر در جهت کاهش انتشار نور
  • کنترل و به حدالقل رساندن نورهای اضافی و غیر ضروری
  • تنظیم زاویه تابش نور برای کنترل آلودگی نوری
  • اجرای نورپردازی مناسب در هر مکان متناسب با نوع کاربری آن
  • پرهیز از انتشار نور به سمت بالا
  • جلوگیری از نورپردازی اضافی در شب
  • بهینه سازی لامپ ها و هدایت جهت نور آنها به سمت هدف مشخص
  • بررسی و ارزیابی طرح های اجرا شده نورپردازی و در صورت امکان طراحی و اجرای مجدد آنها
  • استفاده از لامپ ها با قدرت روشنایی مناسب
  • استفاده از روشنایی در مواقع لزوم
  • قطع نورهای سرگردان با هدف نامشخص
  • استفاده از روشنایی مطلوب ناشی از منابع نور در نمای ساختمان
  • خاموش کردن بیلبوردها و تابلوهای تبلیغاتی در ساعات پایانی شب
  • کاربرد منبع نور مناسب در المان ها و اجسام موجود در سطح شهر
  • خاموشی یا کاهش شدت نور در ساعاتی از شب (به خصوص در ساعات نیمه شب)
  • کاهش و به حداقل رساندن نورهای بدون هدف
  • جلوگیری از افراط در نورپردازی و هزینه های روشنایی بیش از حد در شب
  • بهره گیری از فناوری های پیشرفته و جدید (لامپ های LED) در نورپردازی ها و منابع و تجهیزات آن ها در سطح شهر
  • نورپردازی هر مکان بسته به کاربرد مورد انتظار از آن
  • استفاده از منابع نورپردازی تا حدی که نور ضروری و مورد نیاز محدوده ی مورد نظر را تأمین کند
  • کنترل و یا کاهش نورهای اضافی و سرگردان
  • حذف نورهای اضافی از معابر شهری
  • افزایش ارتفاع نصب منابع نوری در معابر و شریانی ها در راستای کاهش خیرگی
  • مکان یابی دقیق دستگاه های نورافکن در فضاهای شهری به منظور حداقل نگه داشتن انتشار نور
  • تنظیم زاویه ی چراغ و قرار گرفتن منابع روشنایی متناسب با مکان نورپردازی در فضای شهری
  • استفاده از منابع نورپردازی تا حدی که نور ضروری و مورد نیاز محدوده ی مورد نظر را تأمین کند
  • بهره گیری از منابع نوری صحیح در سطوح نمای ساختمان ها
  • تنظیم زاویه ی منابع روشنایی و استفاده از زوایای مناسب تابش نور برای کنترل آلودگی در نورپردازی فضاهای شهری

مجموعه مقالات مرتبط با آلودگی نوری:

نورپردازی شهری و تاثیرات آن بر زندگی انسان

در تصویر زیر شما یک راهب بودائی را مشاهده می کنید که در روشنایی نورپردازی شهری مرکز هنگ کنگ، مکانی برای آرامش و تفکر و مطالعه پیدا کرده [...]

نگرانی‌ها در مورد اتلاف انرژی به دلیل روشنایی غیر اصولی در فضای باز

در بسیاری از کشورهای جهان نور خیابان‌ها و مسیرهای تردد بیشترین سهم از نورپردازی فضای باز را به خود اختصاص می‌دهند. طبق تخمین انجمن بین المللی آسمان تاریک*، [...]

Go to Top